33-370 Muszyna, Złockie 69 |
BESKID SĄDECKI | MUSZYNA | ZŁOCKIE | SZCZAWNIK
Część Beskidów Zachodnich, między Dunajcem na zachodzie a Kamienicą (pr. dopływ Dunajca) na północy i Przełęczą Tylicką na wschodzie - wysokość większości szczytów 800 - 1000 m.
Beskid Sądecki jest rozdzielony przełomem rzeki Poprad na dwa pasma: zachodnie - Radziejowej (1262m) i wschodnie - Jaworzyny Krynickiej (1114m). Pasma te przebiegają w kierunku południowy-wschód - północny-zachód. Charakterystyczne są długie grzbiety, opadające na południe, pocięte głębokimi dolinami o stromych zboczach i wąskich dnach. |
| << do góry > > |
MIASTO I GMINA UZDROWISKOWA MUSZYNA Położona jest w Beskidzie Sądeckim na pograniczu polsko-słowackim w dolinie rzeki Poprad i jego dwóch dopływów: Muszynki i Szczawniczka.
Łagodny klimat, gęste zalesienie i mnóstwo wód mineralnych korzystnie wpływa na leczenie układu oddechowego, odpornościowego oraz nerwowego.
Liczne szczyty są w zimie zapleczem dla rozwoju narciarstwa, a latem dla pieszych, rowerowych i konnych wędrówek.
W skład gminy wchodzą 3 uzdrowiska (Muszyna, Złockie, Żegiestów) oraz 10 wiosek.W dokumencie pisanym nazwa Muszyna pojawia się po raz pierwszy 1288 r. Pierwszy okres rozkwitu przeżyła Muszyna jako królewszczyzna pod rządami Kazimierza Wielkiego - otrzymała prawa miejskie (magdeburskie), prawdopodobnie wtedy też został wzniesiony murowany zamek, pełniący potrójną rolę: pogranicznej twierdzy, komory celnej i siedziby zarządcy ziem. 30 lipca 1391 r. Władysław Jagiełło zrzekł się praw do Muszyny na rzecz biskupa krakowskiego Jana Radlicy. Odtąd aż do rozbiorów Polski Muszyna pozostawała pod władzą biskupów krakowskich. Bliskość granicy, ożywiony ruch na ważnym szlaku handlowym, napady beskidzkich zbójów przyczyniły się do tego, że biskupi krakowscy nadali swej posiadłości szczególny charakter - rodzaj państwa z własną administracją, sądownictwem i siłą zbrojną. "Państwo" zwane kresem muszyńskim, obejmowało, oprócz Muszyny, miasto Tylicz i 34 wsie. W czasie rozbiorów los Muszyny był podobny do losu innych galicyjskich miasteczek. Ukończenie linii kolejowej w 1876 r. z Tarnowa do Muszyny i dalej na Węgry, rozwój zdroju w Krynicy miały znaczący wpływ na ożywienie się nadpopradzkich miejscowości. W 1929 Muszyna uzyskała oficjalny status uzdrowiska. W okresie II wojny światowej Muszyna była ostatnim na ziemi polskiej punktem trasy przerzutowej na Węgry. Po wojnie funkcję uzdrowiskową zaczęło przejmować Złockie, gdzie w latach siedemdziesiątych wybudowano szereg uzdrowisk, wykonano kilkanaście odwiertów wód mineralnych - dzięki temu w Muszynie zachował się zabytkowy układ przestrzenny miasteczka. |
| << do góry > > |
ZŁOCKIE Wieś położona w dolinach potoków Szczawnika i Złockiego. Na terenie miejscowości znajduje się duża liczba naturalnych ujęć wody mineralnej. Tutejsze wody przydatne są w leczeniu wielu schorzeń.Tradycja wiąże nazwę wsi z rzekomym znalezieniem w okolicy grudek złota. Jeszcze w 1588 r. czynna była tu kuĽnica żelaza i srebra. Złockie założył w 1580 r. na prawie wołoskim Iwan Makowic, na mocy przywileju biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego. Wieś należała do "państwa muszyńskiego". W 1789 r. została przejęta przez kamerę austriacką. W okresie międzywojennym Złockie liczyło 162 gospodarstwa i około 800 mieszkańców. Mieszkańcy (głównie Łemkowie), nie mogąc utrzymać się z rolnictwa, poszukiwali dodatkowych zarobków, sprzedając jagody i grzyby oraz najmując sie do pracy w okolicznych uzdrowiskach. Powszechnym procederem był drobny przemyt graniczny. Oprócz Łemków we wsi mieszkały pojedyncze rodziny żydowskie, polskie i cygańskie. Cyganie ze Złockiego słynęli jako muzycy, zatrudniani byli nawet podczas świąt państwowych. W latach trzydziestych w Złockiem, jak i na całej ŁemkowszczyĽnie, trwała agitacja nacjonalistów ukraińskich, starających się wzbudzić w Łemkach ukraińską świadomość narodową. Łemkowie - raczej rusofile - pozostali odporni na ową propagandę. W 1945 r. niemal cała ludność Złockiego wyjechała (pod wpływem agitacji komisarzy sowieckich) do ZSRR. Pozostało tylko 12 rodzin, które w dwa lata póĽniej (akcja "Wisła") wysiedlono na Ziemie Zachodnie. Opuszczone gospodarstwa zajęła ludność polska z okolic Maszkowic, Starego Sącza i Łącka. Na grzbiecie między potokami Szczawnik i Złockie wznosi się drewniana cerkiew p.w. św. Dymitra, obecnie kościół p.w. Narodzenia NMP. Zbudowana została w latach siedemdziesiątych XIX w. na planie krzyża. Wewnątrz dobrze zachowane wyposażenie cerkiewne. Ikonostas w stylu klasycystycznym z XIX w., ikona ludowa z XVIII w. przedstawiająca Chrystusa ubiczowanego. Na przykościelnym cmentarzu znajdują się liczne kamienne i żeliwne krzyże z I połowy XX w. We wsi zachowało się kilka starych drewnianych krzyży. Według miejscowej tradycji jeden z nich (na grzbiecie między potokami) postawili Łemkowie na pamiątkę zasiedlenia tej ziemi. |
| << do góry > > |
SZCZAWNIKWieś w dolinie potoku o tej samej nazwie, u stóp południowych stoków Kotylniczego Wierchu (1033 m). Szczawnik zmienia się z roku na rok, trudno znaleĽć fragmenty starej zabudowy. Nowe domy budowane są z myślą o letnikach i wczasowiczach. Sporo pokojów do wynajęcia. Dogodne połączenie autobusowe z Muszyną i Krynicą zapewnia linia 3 Komunikacji Uzdrowiskowej (Szczawnik-Słotwiny).Nazwa Szczawnik pochodzi od kwaśnych Ľródeł mineralnych, tzw. szczaw. Wieś powstała pod koniec XIV w., po raz pierwszy jest wzmiankowana wraz z pobliskim Milikiem pod datą 1391 r w Liber beneficiorum Jana Długosza.  W 1516 r. Waśko Wołoszyn lokował ją ponownie na prawie wołoskim na mocy przywileju udzielonego przez biskupa Jana Konarskiego. Mieszkańcy otrzymali 20 lat wolnizny; nie mieli prawa zbudować własnego młyna.W okresie międzywojennym w Szczawniku żyło ok. 50 rodzin łemkowskich, jedna cygańska (kowal), jedna żydowska (sklepikarz) i jedna polska (młynarz). Większość Łemków była wyznania greckokatolickiego. Po wojnie część rodzin łemkowskich uwierzywszy sowieckiej propagandzie wyjechała dobrowolnie do ZSRR. W czasie akcji "Wisła" wysiedlono w 1947 r. pozostałe 20 rodzin. Ich gospodarstwa zajęli Polacy z okolic Łącka, Kamienicy i Piwnicznej. W centrum wsi znajduje się parafialna cerkiew greckokatolicka p.w. św Dymitra (obecnie kościół pomocniczy parafii Złockie). Wzniesiono ją prawdopodobnie w 1841 r. w stylu zachodniołemkowskim. Jest to drewniany trójdzielny budynek o konstrukcji zrębowej. Wewnątrz XVIII-wieczny ikonostas, dwa póĽnobarokowe ołtarze boczne z XVIII-wiecznymi obrazami; na wieży dzwon z 1707 r. |
| << do góry > > |
BESKID SĄDECKI